דער אינדעקס צו דער ייִדישער פּעריאָדיק
דער אינדעקס צו דער ייִדישער פּעריאָדיק (אי”פּ) איז אַ ביבליאָגראַפֿישער פּראָיעקט אין גאַנג, דורכגעפֿירט און פֿאָרגעשטעלט אין גאַנצן אויף ייִדיש (לויט די תּקנות פֿון איינהייטלעכן ייִדישן אויסלייג, אַ”ג “ייִוואָ־אויסלייג”, סײַדן ווען עס קומט צו טיטלען פֿון פּובליקאַציעס). אין 2022 איז דאָס דער אַרומנעמיקסטער ביבליאָגראַפֿישער מכשיר אינעם תּחום פֿון מאָדערנע ייִדישע לימודים.
דער אינדעקס שטיצט זיך אויף אַ רײַכן קאָרפּוס פֿון ערשטיקע מקורים און באַניצט זיך מיט אַ מאָדערנער קאָמפּיוטער־טעכנאָלאָגיע כּדי צוצושטעלן דעם באַניצער אַ פֿרײַ צוטריטלעכע דאַטן־באַזע אויף אינטערנעץ, אין וועלכער עס ווערט פֿאַרצייכנט דער אינהאַלט פֿון אַ ברייטער גאַמע ייִדישע צײַטשריפֿטן וואָס זענען געדרוקט און פֿאַרשפּרייט געוואָרן איבער דער גאָרער וועלט פֿון 1862 אָן, בתוכם אויך וויכטיקע נאָכמלחמהדיקע פּובליקאַציעס.
זען דאָ ווײַטער: פֿאַרנעם פֿון די אינדעקסירטע פּובליקאַציעס
די רעם פֿון אי”פּ
אַקאַדעמישע אָנפֿירונג
די אַרבעט איבערן אי”פּ־פּראָיעקט האָט זיך אָנגעהויבן אין סעפּטעמבער 1992, דורך דער איניציאַטיוו און אונטער דער אַקאַדעמישער השגחה פֿון פּראָפֿ’ אַבֿרהם נאָווערשטערן פֿון העברעיִשן אוניווערסיטעט אין ירושלים.
פּראָפֿ’ נאָווערשטערן טראָגט דאָס אַחריות פֿאַר דער אַלגעמיינער ריכטונג פֿונעם אי”פּ, פֿאַרן אָפּקלײַבן די פּובליקאַציעס צום באַאַרבעטן און בײַם באַשטימען די סאָרטן געדרוקטע מאַטעריאַלן וואָס ווערן פֿאַרצייכנט אין אינדעקס.
מיטאַרבעטערס
אין משך פֿון דער לאַנגער צײַט פֿון דער אַנטוויקלונג פֿונעם אי”פּ, האָבן די קאָנקרעטע אַרבעט – פֿאַרשרײַבן די ביבליאָגראַפֿישע פּרטים פֿון די דרוק־מאַטעריאַלן, באַאַרבעטן אָט די פֿאַרצייכענונגען, נאָכקאָנטראָלירן און דערגאַנצן די ביבליאָגראַפֿישע ידיעות, און נאָך אויפֿגאַבעס פֿאַרבונדענע מיטן פּראָיעקט – דורכגעפֿירט אַ קליינע גרופּע פֿון צווישן צוויי און פֿיר מיטאַרבעטערס. בײַם הײַנטיקן טאָג באַשטייט די אַרבעטערשאַפֿט פֿונעם אי”פּ פֿון: וועראַ סאָלאָמאָן, הויפּט־רעדאַקטאָרשע און קאָאָרדינירערין; אליעזר ניבאָרסקי, ממונה איבער טעכנישע און ביבליאָגראַפֿישע ענינים; איימי סימאָן, רעדאַקטאָרשע; בנימין הוניאַדי, מיטרעדאַקטאָר.
די נאַציאָנאַלע ביבליאָטעק
אַ דאַנק דער נאָענטער צוזאַמענאַרבעט מיט דער נאַציאָנאַלער ביבליאָטעק פֿון ישׂראל האָט דער פּראָיעקט גענאָסן פֿון אָנהייב אָן פֿון אַ באַקוועמען צוטריט צו איר רײַכער זאַמלונג ייִדישע צײַטשריפֿטן און פֿון אַ באַשטענדיקער טעכנישער הילף אויף פֿאַרשיידענע מדרגות. עס מוז דאָ דערמאָנט ווערן דער באַזונדערער בײַטראָג פֿון פּראָפֿ’ אלחנן אַדלער, וואָס האָט נישט געזשאַלעוועט קיין מי צוצופּאַסן די סטרוקטור פֿון דער דאַטן־באַזע פֿון אי”פּ צו די פֿאָדערונגען פֿון די מאָדערנסטע ביבליאָטעקערײַ־טעכנאָלאָגיעס דורך אינטערנעץ. אין 2019 איז דער אי”פּ אַריבער מיט זײַן זוך־מכשיר פֿאַרן באַניצער פֿונעם “אַלף”־פֿאָרמאַט צו נאָך אַ נײַערן – “מרחבֿ”, וואָס די נאַציאָנאַלע ביבליאָטעק טיילט מיט פֿאַרשיידענע פֿאַרבונדענע ביבליאָטעקן און ביבליאָגראַפֿישע פּראָיעקטן. דער נײַער זוך־מכשיר גיט דעם באַניצער פּאַסיקע כּלים גיכער דורכצוזוכן און אָפּקלײַבן די ניצלעכע ביבליאָגראַפֿישע אינפֿאָרמאַציע וואָס דער אי”פּ האָט צוצושטעלן.
פֿינאַנצירונג
אין משך פֿון לאַנגע יאָרן איז די פֿינאַנצירונג פֿונעם אי”פּ געדעקט געוואָרן דורך אַ ספּעציעלער סובווענץ מצד דעם אַבֿרהם־יצחק לערנער־פֿאָנד בײַם העברעיִשן אוניווערסיטעט אין ירושלים. זײַן ממשותדיקער בײַטראָג האָט דערמעגלעכט אָנצוהייבן דעם ברייט פֿאַרנעמיקן פּראָיעקט, און דערפֿאַר טראָגט ער זײַן נאָמען.
זינט 2008 טראָגט בית שלום־עליכם (תּל־אָבֿיבֿ) דעם פֿינאַנציעלן עול ווײַטער צו פֿירן די אַרבעט.
ספּעציפֿישקייטן פֿונעם אי”פּ־פּראָיעקט
צילן און באַניצערס
פֿון אָנהייב אָן איז דער הויפּטציל פֿונעם אי”פּ, ווי אַ ייִדיש־שפּראַכיקער ביבליאָגראַפֿישער פּראָיעקט, געווען צו העלפֿן פֿאָרשערס און סטודענטן אויפֿן אַלגעמיינעם געביט פֿון ייִדישע לימודים זיך צו אָריענטירן אינעם ספּעציפֿישן קאָרפּוס פֿון דער ייִדישער פּרעסע, און זיי דערמעגלעכן אַ צוטריט, דורך אַ צענטראַלער ביבליאָטעק, צו ערשטיקע מקורים צעזייטע איבער די זײַטלעך פֿון פֿילצאָליקע פּעריאָדישע פּובליקאַציעס. פֿאַרשיידענע פֿאַקטאָרן האָבן אָבער צוגעשפּילט צו אַן אַלץ וואַקסנדיקן אינטערעס אין דעם פּראָיעקט מצד אַ ברייטערן עולם. אַ דאַנק דעם טעכנאָלאָגישן פּראָגרעס פֿון די לעצטע צוויי יאָרצענדליקער איז דער אי”פּ געוואָרן אַ פֿרײַ צוטריטלעכער מכשיר אויף אינטערנעץ.
דערצו האָט די דיגיטאַלע רעוואָלוציע פֿון די לעצטע יאָרן אין די זאַמלונגען פֿון ייִדישער פּעריאָדיק אין ישׂראל און אין אַנדערע לענדער געשאַפֿן אַ דירעקטן צוטריט צו איבער 50% פֿון די אינדעקסירטע דרוק־מאַטעריאַלן. איצט קען יעדער באַניצער, דורך אַ קליק אינעם אי”פּ, לייענען דאָס וואָס ער וויל אין דער ייִדישער פּרעסע.
די דיגיטאַלע רעפּראָדוקציעס פֿון די פּובליקאַציעס דערלויבן אונדז אין אַ ריי פֿאַלן צו דערגאַנצן די ביבליאָגראַפֿישע באַשרײַבונג פֿון נומערן וואָס האָבן געפֿעלט אין דער קאָפּיע אויף פּאַפּיר (צי מיקראָפֿילם) וואָס איז געניצט געוואָרן בײַם אינדעקסירן.
שפּראַך און אויסלייג
די ביבליאָגראַפֿישע פֿאַרצייכענונגען פֿון אי”פּ זענען דורכויס אויף ייִדיש, געשריבן לויט די תּקנות פֿון איינהייטלעכן ייִדישן אויסלייג (אָדער “ייִוואָ־אויסלייג”), אַחוץ בײַ די טיטלען פֿון פּובליקאַציעס, וואָס ווערן פֿאַרשריבן לויט זייער אָריגינעלער שרײַבונג. דעריבער מוז יעדע נאָכזוך־בקשה אַרײַנגעגעבן ווערן נאָר מיט ייִדישע אותיות.
צו קענען געניסן פֿון דער אינפֿאָרמאַציע וואָס דער אי”פּ שטעלט צו, מוז דער באַניצער האָבן אַ מינימאַלע השׂגה אין דער מאָדערנער ייִדישער שרײַבסיסטעם און אין די יסודות פֿון דער ייִדישער גראַמאַטיק.
דערפֿאַר אָבער איז די רעם אין וועלכער דער אינהאַלט פֿונעם אי”פּ ווערט פֿאָרגעשטעלט – מרחבֿ – אַ צוויישפּראַכיקע: דער באַניצער קען אויסקלײַבן צווישן אַ ייִדישער און אַן ענגלישער צווישנפֿלאַך.
און אונדזער וועבאָרט איז מערסטנס אַ דרײַשפּראַכיקס: עס נעמט אויך אַרײַן באַשרײַבונגען און דערקלערונגען אויף העברעיִש.
פֿאַרנעם פֿון די אינדעקסירטע פּובליקאַציעס
די העכער 287,000 ביבליאָגראַפֿישע איינסן אין דער דאַטן־באַזע פֿונעם אי”פּ באַשרײַבן דעם אינהאַלט פֿון כּמעט 1000 באַזונדערע פּובליקאַציעס (טאָגצײַטונגען, וואָכנבלעטער, חודש־זשורנאַלן, קוואַרטלניקעס, איינמאָליקע פּובליקאַציעס, אאַז”וו) אַרויסגעגעבענע דורך מאָדערנע ייִדישע קרײַזן אין מיזרח־אייראָפּע, אין טייל מיטל־ און מערבֿ־אייראָפּעיִשע לענדער, אין די פֿאַראייניקטע שטאַטן, קאַנאַדע, אַרגענטינע, ווי אויך אין ארץ־ישׂראל / מדינת־ישׂראל – אין סך־הכּל 61 שטעט איבער 18 לענדער.
דער אָפּקלײַב אינדעקסירטע פּובליקאַציעס נעמט אַרײַן:
- אַלע פּעריאָדישע און איינמאָליקע פּובליקאַציעס וואָס זענען אַרויס אין צאַרישן רוסלאַנד (1862–1916).
- ס’רובֿ פּעריאָדישע און איינמאָליקע פּובליקאַציעס אויף די געביטן פֿון ליטעראַטור, קולטור, טעאַטער, דערציִונג, קינדער־ליטעראַטור, וואָס זענען אַרויס אין אוקראַיִנע, ווײַסרוסלאַנד און ראַטן־פֿאַרבאַנד (ביז 1948).
- די צוויי צענטראַלע ייִדישע טאָגצײַטונגען אין וואַרשע – הײַנט (1908–1939) און דער מאָמענט (1910–1939).
- די ליטעראַרישע און פּובליציסטישע אויסגאַבעס וואָס זענען אַרויס אין גאַליציע (ביז 1914), אומאָפּהענגיקן פּוילן, די באַלטישע לענדער, רומעניע, מערבֿ־אייראָפּע, די פֿאַראייניקטע שטאַטן, קאַנאַדע, אַרגענטינע, ארץ־ישׂראל און מדינת־ישׂראל.
זעט דאָ ווײַטער אַ פּינקטלעכערע געאָגראַפֿיש־כראָנאָלאָגישע פֿאַרטיילונג פֿון די אינדעקסירטע צײַטשריפֿטן.
מיר האָבן זיך באַמיט צו דעקן אַלע שייכדיקע פּובליקאַציעס, אָבער אַ טייל פֿון זיי איז צו אונדז נישט דערגאַנגען. מיר האָפֿן נאָך צו דערגאַנצן אָט די בלויזן.
דער אָפּקלײַב שליסט אויס:
- טאָגצײַטונגען, אויסער די וואָס קומען אַרײַן אין די קאַטעגאָריעס 1 און 3.
יוצא־מן־הכּלל: די ליטעראַרישע מאַטעריאַלן פֿון פֿאָלקסצײַטונג (וואַרשע, 1921–1939) און פֿון ווילנער טאָג (ווילנע, 1919–1939). - פּאַרטיייִשע און אַלגעמיינע צײַטשריפֿטן, אויסער די וואָס קומען אַרײַן אין דער קאַטעגאָריע 1.
יוצא־מן־הכּלל: דער אידישער קעמפּפֿער (1906–1920). - בפֿירוש רעליגיעזע צײַטשריפֿטן, אויסער די וואָס קומען אַרײַן אין דער קאַטעגאָריע 1.
- די פּובליקאַציעס פֿון ייִוואָ, ווײַל זיי זענען שוין פֿאַרצייכנט אין: ייִוואָ־ביבליאָגראַפֿיע: אַ רשימה פֿון די ביכער, זשורנאַלן, בראָשורן, אַרטיקלען, רעצענזיעס אאַז”וו, וואָס דער ייִדישער וויסנשאַפֿטלעכער אינסטיטוט האָט פּובליקירט, טייל [1]: יאָרן 1925–1941, ניו־יאָרק 1943; טייל 2: יאָרן 1942–1950, ניו־יאָרק 1955.
דער פֿאַראינטערעסירטער לייענער וועט געפֿינען אַ צוטריט צו אַ טייל טאָגצײַטונגען און אַנדערע נישט־אינדעקסירטע פּובליקאַציעס דורך אונדזער רשימה ניצלעכע אַדרעסן.
געאָגראַפֿיש־כראָנאָלאָגישע אײַנטיילונג
די אינדעקסירטע פּובליקאַציעס ווערן אײַנגעטיילט אין געאָגראַפֿיש־כראָנאָלאָגישע תּחומען לויט דער ווײַטערדיקער רשימה. גיט אַ קליק אויף איינער פֿון די פּאָזיציעס כּדי צו זען די פֿולע ליסטע פּובליקאַציעס אין דער שייכדיקער קאַטעגאָריע:
דירעקטער נאָכזוך אין אי"פּ
לעצטע נײַעס